interview met de Japanse cultregisseur Sono Sion

Jisatsu Circle –


SuicideClub


interview met de

Japanse cultregisseur

Sono Sion


door Serge van Duijnhoven


Op het Filmfestival van Rotterdam ging een controversiele Japanse film in wereldpremiere die kort daarvoor in Belgie alvast zijn schaduw vooruit wierp: Suicide Club. Twee Brusselse tienermeisjes wierpen zich gezamenlijk van de tiende verdieping nadat ze een electrisch draad om elkaars middel hadden gebonden en op de vloer de boodschap: ‘daddy we love you’ hadden geschreven. Twee dagen later volgde een tiener in Gent hun voorbeeld door zich van de toren van het Gravensteen te storten. Door heel Belgie ging een golf van schrik: was er wel of niet sprake van een nieuwe, fatale tienerhype?

Nippon Express.omslag

Suicide Club, in de oorspronkelijke titel Jisatsu Circle, is een even verontrustende als uitbundige film van de excentrieke dichter en filmmaker Sono Sion. Een mengeling tussen Seven, Clockwork Orange en een Splatter Movie. Regisseur Sion (1960) geniet in Japan een reputatie als een dadaist en, wat de fransen zo mooi noemen, agent provocateur. In 1994 bezette hij kruispunten in Tokio met 2000 geronselde jongeren en vrienden die poezie voordroegen en spandoeken omhooghielden waarop stond: Tokio GaGaGa. Een protest tegen de ordentelijkheid van de Japanse samenleving. Op grote schermen werden beelden vertoond van het witte strand bij Enoshima en een ruw ingrijpende politiemacht. Het ritueel herhaalde zich om de twee weken.

Ook op het Filmfestival van Rotterdam is Sion – herkenbaar aan zijn onafscheidelijke mafiahoedje – als duvel uit een doosje aanwezig. Zijn statements maakt hij schreeuwend door de lobby in de Doelen, vrouwen valt hij om de hals, of hij drukt zijn gezicht tegen hun borsten, en aan iedereen die hij tegenkomt vraagt hij hoevaak hij of zij in zijn leven de liefde bedreven heeft en op welke wijze. In vijf uur tijd vraagt hij vier dames ten huwelijk, waaronder ook mijn eigen vrouw. ‘Oooh baby’, hijgt hij in mijn GSM, ‘come tonight to see my movie. Me waiting for you. Let’s marry, let’s dance, let’s fuck!’

Bij de premiere in Luxor, op zondag 27 januari, kan Sono Sion nauwelijks nog op zijn benen staan. De regisseur heeft twintig flesjes Gulpener Korenwolf naar binnen geklokt, en een portie magische paddenstoelen achter de kiezen.’ Welcome in de Suicide Club’, spreekt hij tot het publiek, de microfoon bungelt losjes in zijn hand. ‘Denk niet teveel aan de toekomst, en stelt u zich bij het zien van mijn film de sensualiteit voor van zelfmoord. Just sit back and relax…’ De preserntator neemt de microfoon over van de regisseur, maar Sono graait hem die meteen weer uit handen. ‘Als u vragen hebt, kunt u ze na afloop aan mij stellen. Ik ben straks in de lobby… tenminste, dat denk ik.’ Het publiek vindt het prachtig. Het joelt en klapt en brult van het lachen als de regisseur via een zijdeurtje wordt afgevoerd naar de bar van het theater.

Zodra de film begint gaat het lachen over in een collectieve huivering als in beeld gebracht wordt hoe 54 Japanse kostschoolmeisjes zich voor de metro werpen in het Shinjuku station. Het bloed spat tot in de achterste hoeken van de zaal, wat opnieuw zorgt voor lachsalvo’s. Nerveuzer dit keer. Wat wil de regisseur precies? Op de stoelen wordt wat ongemakkelijk heen en weer geschoven. De emoties springen heen en weer. Sono Sion speelt met contrasten en extremen. De onschuld van een kind van zeven combineert hij met de retoriek van een terrorist en de lyriek van een dichter. De hyperbolische wreedheid van de film wordt verzacht door prachtige, melancholische muziek. De bloederigheid van de horror wordt gepaard aan de sensualiteit en onderhuidse erotiek waarmee de jongeren, vooral de kostschoolmeisjes, in beeld zijn gebracht. Ook met de stijl jongleert Sion. De leider van een punk-glamour achtige jeugdbende laat hij een lied zingen in de traditie van de rockmusical. ‘The dead shine all night long’, zingt Genesis de sadist in travestie en glitterpak, nadat hij een paar schoothondjes op een bowlingbaan heeft doodgetrapt met zijn hoge hakken. Genesis is een beetje als Alex uit Clockwork Orange. Ongetemd wreed, en hypersensueel. Zijn lange wimpers zijn om als verliefd op te worden. Hij moordt en martelt om in de geschiedenisboekjes terecht te komen als ‘de Charley Manson van het informatietijdperk’, en zingt dat hij ‘wil sterven als Jeanne d’Arc in een film van Luc Besson’. Maar de echte perfiditeit schuilt in de tieners en vooral de kinderen in de film. Die blijken een soort quasi-occulte terroristische organisatie op poten gezet te hebben die de jongeren in Japan oproept via Internet en de songteksten van een populair meidengroepje om de banden met hun omgeving te verbreken en de relatie met zichzelf ‘te herstellen’. Aan de golf van zelfmoorden, die alsmaar aanzwelt als een tsunami, lijkt geen einde te komen.

In de middag voor vertoning van de film, als Sono Sion zich nog niet in zijn Dionysische roes heeft teruggetrokken, interview ik de regisseur in de lounge van De Doelen. Dr. Luc Van Haute, coordinator Japanse Studies uit Gent, zorgt voor de vertaling. Tussen neus en lippen door vertelt Sion dat de film geschoten is in een recordtempo van twee weken, en gemonteerd in vier weken. Het resultaat oogt allerminst als haastwerk. Stijl en opbouw van de film zijn afgewogen en geraffineerd, en voor de opnames zijn de grootste middelen ingezet. Het is een teken van beschaving, bedenk ik bij aanvang van het gesprek, dat een land bereid is om zoveel geld te steken in een controversieel projekt van een excentrieke kunstenaar. Zou Marcel Duchamp indertijd een paar miljoen bij elkaar hebben weten te krijgen van de Zwitserse en Franse Haute Finance voor een horrorfilm? Ook voor zijn binnenkort te verschijnen magnum opus Bad Film over straatbendes en de mafia in Japan (waarvoor 2000 uren aan film werden opgenomen over enkele jaren tijd), is de distrubutie geregeld.

S: Is er een relatie tussen de Japanse traditie van harakiri en de kamikazepiloten en het grote aantal zelfmoorden in uw land? Is zelfmoord geaccepteerd als een soort sacrale rite binnen de Japanse cultuur?

Sono Sion

Sono: ‘Mijn film heeft niets te maken met die specifieke traditie. De zelfmoorden in mijn film zouden ook in het westen plaats kunnen vinden. Denk aan Curt Cobain, en de navolging die zijn suicide had op de jeugd in Amerika en elders. Wel is het een feit dat er de laatste tijd buitengewoon veel gevallen van suicide plaatsvinden in Japan, vooral onder jongeren. Vreemd, als je bedenkt hoe welvarend en vredig het land op zich is. In mijn film wilde ik onderzoeken waarom die gekte om zich heen kan grijpen. De trend weerspiegelt misschien de sociale omstandigheden: de lange periode van overvloed en welvaart in Japan hebben de maatschappij versuikerd. Zelfs de dood zien de jongeren niet als iets zwaars, maar als een vorm van entertainment. Daarnaast verliezen Japanners steeds meer hun identiteit, hun sociale verbondenheid en hun hechte gezinsstructuur. Liefde en vriendschap worden zo breekbaar als glas, de mensen verliezen hun levensvreugde en geluk. Volgens mij maakt het ze niet veel meer uit of ze leven of sterven. Toen ik de film maakte, wilde ik geen eensluidende conclusie of antwoord geven op de vraag waarom mensen zelfmoord plegen. Ik laat het open. De redenen verschillen van persoon tot persoon. De een pleegt zelfmoord om een verloren geliefde, de ander omdat hij gezakt is op school. Daarnaast zijn er velen die zelfmoord plegen zonder zelf precies te weten waarom. Ik heb uitgebreid onderzoek gedaan naar dit onderwerp voor ik met de film begon. En ik ontdekte dat er uiteindelijk maar heel weinig mensen waren die een heel duidelijke reden hadden. De meesten schijnen in een opwelling tot hun beslissing te zijn gekomen. Ze hadden bijvoorbeeld nog boodschappentassen bij zich toen hun lichaam gevonden werd. Dat duidt erop dat ze hun huis verlieten zonder het plan om zelfmoord te plegen. Ik heb zelf op dit moment ook spullen bij me en ben van plan om straks naar mijn hotel te gaan. Maar misschien dat ik op weg naar mijn hotel ook wel besluit dat de tijd gekomen is.’

S: ‘Ik kan me voorstellen dat uw film in Japan onrust zaait, juist omdat massahysterie en copycat-gedrag onder jongeren in uw land in het recente verleden al regelmatig tot fatale excessen hebben geleid. Denk aan de tamagotchi rage, die jonge kinderen tot wanhoop en zelfmoord heeft gedreven. Hoe waren de reacties tot zover?’

Sono: ‘Het onderwerp van tienersuicide wordt als gevaarlijk en delicaat beschouwd. De Japanse distributeurs hebben lang geaarzeld voor ze de film in roulatie durfden te brengen, maar twee dagen geleden is het dan toch gebeurd. Ik hoorde vanochtend dat er daadwerkelijk al een geval zou zijn van een jongere die zich in navolging van mijn film te pletter gooide. Toch denk niet dat er een psychose zal ontstaan zoals met de tamagotchi’s.’

S: ‘Al voor uw film hier in premiere ging, wierp de film in Belgie zijn schaduw vooruit, toen er twee tienermeisjes van de tiende verdieping naar beneden sprongen. De meisjes hadden zich met electriciteitsdraad aan elkaar vastgemaakt, en kalkten op de vloer: Daddy we love you…In de kranten werd alvast met angst en beven naar uw film verwezen, terwijl hij nog lang niet in de theaters te zien is.’

Sono: ‘Dat is interessant. Want ook in mijn film verbinden de tieners zich met elkaar door elkaars hand vast te houden alvorens te springen. Bovendien is mijn uitgangspunt dat de zelfmoorden een soort perfide terreur vormen van de jeugd jegens de ouderen. De vaderfiguur in mijn film wordt er door de kinderen van beschuldigd een mislukkeling te zijn, een egoist die slechts oog heeft voor zijn eigenbelang, tuig…’

S: Een vraag die uw film onherroepelijk oproept, gegeven de crimsonzwarte humor en groteske bloederigheid van sommige zelfmoordscenes, is of je uw film ook kunt zien als een soort anti-horrorfilm?

Suicide Club

Sono (maait zijn armen enthousiast de lucht in): ‘Ik ben gek op horror! I lo-o-ove big horror! Hoe bloederiger, hoe beter. In plaats van als een anti-horrorfilm, kun je mijn film juist zien als een hommage aan de B-horrorfilm. Ik houd niet zo van de gestroomlijnde griezelfilms van de jaren negentig. Maar alle junkhorror die voordien is gemaakt, verslind ik. Butcher shop horror, splatter movie, daar geniet ik het meeste van. Geef mij maar de troep, zoals Alligator, Zombie, dat soort films. In mijn film probeer ik juist met die trashy genres te experimenteren. Natuurlijk besteed ik in mijn film ook aandacht aan de psychologie van mijn karakters. Een reden waarom ik zoveel splatter in mijn film verwerkt heb, is vanwege het loodzware thema van zelfmoord. De splatter geeft het publiek de gelegenheid om af en toe toch nog flink te lachen.’

regie: Sono Sion
productie: Omega Project Inc., For Peace Co., Ltd.
sales: Daiei Co., Ltd.
scenario: Sono Sion
cast: Ishibashi Ryo, Nagase Masatoshi, Sato Tamao, Housyou Mai
camera: Satou Kazuto
editor: Oonaga Akihiro
muziek: Hasegawa Tomoki
lengte: 99′

S: In de film zit er ook een motief dat ietwat occult is. Na iedere geval van massa-zelfmoord, wordt er een sporttas afgeleverd met daarin een grote rol van plakjes getatoeerde mensenhuid die aan elkaar zijn genaaid. Aan het eind van de film zien we een cirkel van heel jonge kinderen rondom zo’n rol mediteren. Wilde u hiermee de film een mystiek tintje geven?

Sono: ‘Sorry, maar ik heb nog een bier nodig. Ik ben een biermaniak! Banzai!!!’ De regisseur rent weg naar de bar, keert terug met een paar flesjes Gulpener Korenwolf, drinkt een flesje leeg, denkt even na en zegt dan: ‘Ik wilde suicide niet portretteren als een middel tot ontsnappen, maar als een boodschap. Een daad van terreur jegens de directe omgeving. Het is ook een boodschap die we het publiek mee willen geven voor het tweede deel waar we binnenkort aan beginnen. De kinderen die de Jisatsu Circle rondmaken, en zo tot in de dood verbonden zijn met elkaar.’

S: Het mediteren rond die bloederige rol mensenvlees doet mij denken aan de perfide praktizering van een ontaard soort boedisme: hoe kom je als mens weer volledig tot jezelf.

Sono: ‘Desert, dat meidengroepje dat in de film voortdurend op tv te zien is, roept leeftijdgenoten op in quasi-onschuldige teksten om radicaal voor jezelf te kiezen. Leef zoals je wilt, sterf zoals je wilt. Do as thy whilt shall be the whole of the law. Er zit ook iets van Aleister Crowley in, de grote magier en Satanist. Het meditatieve aspect heb ik gepikt van Amerikaanse Westerns, waarin je het vaak ziet gebeuren dat de hoofdpersonages volledig tot zichzelf komen als ze naar de bloedrode zonsondergang kijken in de woestijn. … Die zuiverende leegte van de woestijn, heb ik gepersonifieerd in dat populaire tienergroepje, dat niet voor niets Desert heet. Wij die in de steden leven, hebben geen tijd om tot onszelf te komen. Om ons te zuiveren tot de essentie en tot rust te komen. We spelen rollen in ons leven, als vader, moeder, kind, minnaar, echtgenoot. We vervuilen onszelf met valsheid. Nooit zijn we echt wie we zijn.’

S: ‘Waarom zijn de pubers en kinderen in uw film zo ontzettend vroeg wijs?’

Sono: ‘Kinderen zijn veel gevoeliger voor de invloeden die op ze af komen in een moderne maatschappij die ontploft van de supersnelle impulsen. Volwassenen reageren trager, laten de impulsen half over zich heen komen. De kinderen in mijn film zijn engelen der wrake, super verstandig en volkomen onbarmharig. Ik houd niet van de echte Bin Laden. Maar ik ben verzot op de Bin Ladens van het witte scherm. Ik ben geinteresseerd in terreur en horror, in het kwaad. Ik wil terrorisen door mijn films.’

Jisatsu Circle – Suicide Club, Japan 2002. Colour, 35mm, 99 min., Omega Project Inc.

Overige films: Utushimi (Japan, 1999). The room (Japan, 1993).

Plaats een reactie

Nog geen reacties

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s