EEN EXISTENTIEEL GEBREK AAN AMOUR PROPRE

Temidden van alle gekrakeel over de onveiligheid in de Brusselse metro, zou men haast vergeten dat dit ondergrondse net eigenlijk op vele plaatsen tot het mooiste en in elk geval meest pittoreske behoort wat deze aardbol aan ondergronds- en bovengronds vervoer te bieden heeft. Neem het station Montgoméry, waar de fameuze tram 44 aanmeert in een prachtige halfronde bocht onder de grond. Alvorens op te klimmen naar de beboste heuvels van de Tervurenselaan, alwaar de reiziger een uitzicht kan bekomen zoals dat nergens anders is te vinden. Of bezie de stad eens – met liefde – tussen Zwarte Vijvers en het Heyzel stadion. Het uitzicht – links en rechts – is alleszins te vergelijken met dat van Parijs rondom halte Stalingrad en de Sacré-Coeur.

Volgens velen is Brussel een lelijke of ronduit monsterlijke stad, het waterhoofd van een Siamese tweeling. Of drieling wellicht, als men het Europese district wil meetellen als een soort DC. Maar in plaats van als onooglijk samenraapsel, kan men Brussel ook zien als een surrealistische collage van onwerkelijke combinaties die in het dagelijks leven op elkaar zijn geplakt. Wie zich kan vinden in Lautréamonts omschrijving van schoonheid als ‘de toevallige samenkomst van een parapluie en een naaimachine op een operatietafel’, heeft in deze stad niets te klagen.  Brussel is even artificieel, hybride, gelaagd, contradictorisch, lelijk, schitterend, chaotisch, problematisch en boeiend als het land waar het de hoofdstad van is. Geen makkelijke stad, geen wezen dat zich gemakkijk bloot geeft of haar bewoners met open armen ontvangt. Toch voel ik me hier meer dan elders op m’n gemak. ‘O Brussel ik min uw fragmenten en uw wonden’, schreef Geert van Istendael in zijn vele malen herdrukte meesterwerkje Arm Brussel (uitgeverij Atlas). ‘Brussel benadert de schoonheid van Praag niet eens, maar zou ik wel zonder de Brusselse lelijkheid kunnen leven?’ vraagt Van Istendael zich af. Ik in elk geval niet.

Toch sta ik er elke keer weer van versteld, hoeveel Vlamingen bang zijn voor Brussel of er ronduit een hekel aan hebben. Zelfs progressieve theatervrienden vinden deze stad te min, goor en gevaarlijk om er hun kinderen op te voeden. De Vlaming woont eigenlijk alleen graag ‘op de buiten’, in het verkavelde landschap tussen koeienweide, asfalt en meubelboulevard, en in de beschermende nabijheid van een kerktoren. Brussel heeft vele minder leuke kanten, dat zie ik ook wel – en heb ik  aan den lijve ondervonden toen ik door een bende Marokkanen in de Hoogstraat het ziekenhuis in geslagen en geschoten ben – met een schedelfraktuur en hevig bloedend uit diverse wonden. Maar dat is een ander verhaal, dat niet zozeer enkel met Brussel als wel met het probleem van Marokkaanse schoffies & de Marokkaanse gemeenschap tout court, te maken heeft.

Voor de lelijkheid van de stad kan niemand blind blijven. Brussel is in vele opzichten een lelijke opengebarsten puist van bijtende contrasten. Art nouveau-monumenten en stinkende fabrieken, verlaten koninklijke paleizen en verpauperde wolkenkrabbers, krotwijken en villaparken: alles bevindt er zich zij aan zij. Maar de schoonheid die ondanks alles door alle bacteriële vuiligheid heen schemert is zo ontwapenend dat je de rest er zonder meer bij neemt. Als  je tenminste geneigd bent de stad het respect te geven die het verdient.

De onveiligheid en smerigheid van de stad, zijn problemen die de reizigers in Brussel terug in het gezicht geslingerd krijgen ten gevolge van een algeheel gebrek aan beide ten aanzien van de metropool. Het arme Brussel is, zowel in Europa als in gans België, vele malen minder geliefd dan gehaat. In deze navel van het continent, gebruikt men het tram- en metrostelsel zoals men elders het riool of de stortkoker gebruikt. Men stort zich als menselijke fecalieën of afvalresten door het ondergrondse en bovengrondse buizenstelsel, om de stad zo snel mogelijk binnen te geraken dan wel te verlaten. In andere steden, zoals Parijs, Londen, Moskou, Tokyo of New York, is het nog altijd een avontuur om van de metro gebruik te maken. Men kan er voor zich uit staren om de medemens niet te dicht op de huid te zitten en wat privacy te bedingen, maar de ervaring op zich is allerminst een onplezierige.

Brussel daarentegen, blijft voor de meeste mensen die er doorheen reizen, een unheimische strafkolonie. Waar je naast je werk zo min mogelijk tijd wenst door te brengen. Een oord van verderf, herrie en onveiligheid waar men hooguit komt om geld te verdienen of carrière te maken. Maar nimmer wenst te wonen. Kijk naar al die gespannen gezichten van het forensisch gespuis dat zich des ochtends en des avonds door de wormgaten spoedt rondom de Brusselse stations.  Altijd op weg van huis naar kantoor en van kantoor naar huis. Zonder oog voor de medemens of de omgeving. Met een van ergernis en lijden vertrokken gelaat. Als de stortkoker zich na spitsuur weer geledigd heeft, wordt het in Brussel ondergronds afgrijselijk stil en ledig. Een ledigheid waar de duivel maar al te gretig zijn ogen de kost geeft en oren te luisteren legt. Tegen zo’n faliekant getijde, is geen metronetwerk ter wereld bestand.

Neem die prachtige Ravenstein Galerij, die in navolging van Horta’s Centraal Station de heuvelrug doorklieft tussen de treinsporen van CS en Bozar. Geen winkel die het er, op een paar louche barretjes na waar de Vlaamse en Waalse ambtenarij buiten of tijdens kantoortijd aan haar alcoholische taks geraakt,  lang volhoudt. De ene na de andere nering is er het afgelopen decennium failliet gegaan. De tienduizenden die er dagelijks passeren, weten niet hoe snel ze met hun chagerijnige koppen de galerij weer moeten verlaten. Op weg naar “d’n buiten”: zuurstof, lucht, leven.

Om ons aan de problemen van de Brusselse metro teweer te kunnen stellen, voldoet het niet om de gewraakte metrostations op te vullen met nog meer winkelgalerijen, wafelbakkers of ordehandhavers. Het probleem rijkt letterlijk dieper en verder dan dat van de architectuur of de stadsplanning. Wat Brussel in de allereerste plaats nodig heeft, is een levensvatbare en dus noodzakelijke dosis amour propre. Respect en – jazeker – liefde. Zowel van hen die er verblijven als van hen die er werken. Zolang deze primaire levensbehoefte ontbreekt, zal de stad zowel boven als onder de grond zienderogen blijven verloederen.

"Ingekeerd" ; forensen bij metro Bckstael te Brussel. Door Bosz de Kler

"Ingekeerd" ; forensen bij metro Bckstael te Brussel. Door Bosz de Kler

Post Scriptum:

Overigens beleefde ik onlangs nog een mooie scène toen ik op CS Brussel in de metro stapte richting Simonis op weg naar onze muziekstudio, en plaatsnam in de voorste coupé van het vehikel samen met twee ouders en hun piepjonge kroost – een peuter met een tuut in z’n mondje en een kleuter van nauwelijks drie jaar. Beide kinderen waren op schoot genomen door hun ouders. Toen de trein begon te rijden, riep de mama naar het kleutertje dat op schoot zat bij papa: “tu vois Amelie, le train a démarré!” Het wichtje, veel wijzer dan het aantal jaren dat ze oud was, knikte met haar hoofdje – en bevestigde toen de uitroep van haar moeder door hardop te neuriën; haar gezicht op de ruit van de coupé gedrukt: “Oui maman, le train du bonheur a bien démarré!” Waarop ze dit merkwaardige refrein nog enkele malen zachtjes zingend herhaalde, terwijl de metrotrein zich door het pikkedonker een weg voorwaarts beet in de onderaardse tunnels tussen Brussel Centraal en Brouckère.

SvD BXL 16.11.11

3 reacties

  1. Dat is zo mooi Serge, echt de ta propre coeur.

  2. “ton coeur” natuurlijk – oeps taalfoutje in het Frans

  3. […] op de website van Serge van Duijnhoven. Share this:FacebookTwitterVind ik leuk:LikeWees de eerste om post te waarderen. Posted by […]


Comments RSS TrackBack Identifier URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s