ZEMFIRA (Земфира) – VERTOLKSTER VAN DE RUSSISCHE ZIEL

Zemfira is de naam van een in 1998 opgerichte Russische rockband, vernoemd naar de voornaam van bandleidster en leadzangeres Zemfira Talgatovna Ramazanova (Russisch: Земфира Талгатовна Рамазанова). Zemfira kan zowel slaan op de groep als geheel of op de persoon. Zemfira Ramazanova werd op 26 Augustus 1976 geboren in Oefa, hoofdstad van de republiek Basjkir. Al vanaf haar vierde kwam ze met muziek in aanraking. Op haar negentiende verhuisde ze naar Moskou, met inmiddels een heel repertoire aan zelf gecomponeerde en in haar eentje uitgevoerde liederen in haar koffer. De andere bandleden waren twaalf jaar lang Rinat Achmadijev, Sergej Sozinov, Sergej Miroljoebov en Vadim Solovjov. Onlangs heeft de zangeres, in een bui van onberekenbare koppigheid, die haar vaak wordt aangewreven, de samenstelling van haar band volledig vernieuwd. Door de ene wordt haar koppigheid gezien als een vorm van sterallure. Voor anderen is het een teken van haar labiele en bipolaire maar ook geniale en onafhankelijke karakter. Zemfira werd meteen vanaf de oprichting immens populair, en is dat gebleven. Russen waar ook ter wereld, hebben deze dwarse zangeres, die in niets beantwoordt aan het stereotype van de schaarsgeklede seksbommen die de Russische MTV domineren, als hun totem omarmd. Tijdens demonstraties voor meer democratie, wordt Zemfira’s muziek luid gespeeld. De frêle zangeres is de stem geworden van een generatie Russen, die individualiteit belangrijker vindt dan het opgelegde collectivistische nationalisme van de clan Poetin.

Zemfira live in Petrol Antwerpen, 29.11 2011. Foto van Ernest Potters

Zemfira live in Petrol Antwerpen, 29.11 2011. Foto van Ernest Potters

“Ik verscheen in je leven, en jij draaide door.”  Met die zin begon twaalf jaar geleden de carrière van Zemfira. Het was 1999. Zemfira was 23 jaar. Een meisje uit de Oeral, geboren in 1976 in de provinciestad Oefa. Een Tataarse dus. Met verfomfaaid, jongensachtig uiterlijk. Piekachtig en haveloos ravenhaar. Wantrouwige, ietwat trieste ogen. Brede jukbeenderen. Een krijgster in de liefde. Strijdster voor democratie. Lesbienne ook. Maar bovenal: een atypische edoch evenzeer volmaakte vertolkster van het ultiem diffuse maar onomstotelijk bestaande verschijnsel van de “Russische ziel”. Die stem! Die melancholieke, strijdbare en tegelijkertijd uiterst breekbare stem, waarin een universum aan leed en baldadigheid ligt verscholen. Heel Rusland heeft haar – homofoob of niet – in de armen gesloten als een slavische Jeanne d’Arc. Een gevallen engel. Rokend, drugsverslaafd, oprecht, even aandoenlijk als levensgevaarlijk.

Geen journalisten, geen fotografen, dat is haar oekaze voor ieder met de strengste coutumes omgeven optreden. Dat betekent dat wij, fotograaf Ernest Potters en ik, onder valse voorwendselen ons toegang moesten verschaffen tot dit enige concert dat Zemfira ooit in de Lage Landen heeft gegeven. In Petrol, een even stemmige als smoezelige nachtclub aan de rafelrand van de stad Antwerpen. Niet toevallig een der grootste havensteden in Europa, waar zich sinds de jaren negentig een bont gemelangeerde Russische gemeenschap aan arbeiders en zakenlieden heeft samengeklonterd.

Zemfira in Petrol. Foto stiekem genomen door Ernest Potters

Aan de Herbouvillekaai, waar de vrachtschepen aanmeren aan de flanken van het parkeerterrein, werd Zemfira door haar Russische expat-publiek op handen gedragen. Bij bijna elk nummer wordt er luidop meegezongen. Oorpspronkelijk was het concert bedoeld als een promotietour rondom de nieuw te verschijnen cd “12” waar de groep al twee jaar lang aan schijnt te werken. Vorig jaar werd de verschijning van de cd een jaar uitgesteld. Nu het een jaar later is, maakte Zemfira bekend dat deze nog altijd niet verschenen cd haar allerlaatste gaat worden. Niet dat ze het maken van muziek beu is. Wel gaf ze aan “niet langer te willen zwichten voor de druk van platenbonzen, en de willekeur van mastodontiche producers”. De zangeres heeft besloten haar muziek voortaan zelf uit te brengen. Via internet, of enkel live. Tijdens relatief intieme concerten zoals in Antwerpen (1500 man), waar in kleine oplagen cd’s en DVD’s worden verkocht. De arbeid van haar top-producenten, die 24 maanden aan haar boreling hebben gesleuteld, heeft ze monter de prullenbak in geworpen.

“Twaalf” is dan ook een onafhankelijkheidsverklaring geworden. Het is of ze een last van zich heeft afgeworpen. De slang is uit haar oude huid gekropen. De 35 jarige zangeres, hoe mager en gecraqueleerd ook, heeft haar bandleden resoluut vervangen. Haar management ontslagen. Haar nieuwe harnas aangetrokken. En tegelijkertijd de hand gereikt naar haar alsmaar groeiende publiek. Dat heeft ze expliciet uitgenodigd om samen met haar muziek te produceren, via remixes van originele tracks die ze gratis ter beschikking stelt van de massa. Iedereen kan zijn eigen versie van haar nummers plaatsen op de website die ze daarvoor in het leven heeft geroepen.

Zo openhartig als Zemfira op het podium zingt over haar zielenroerselen, zo apèrt hult ze zich daarbuiten in stilzwijgen. Ze verkiest de volmaakte “silence and cunning” van de afzondering, boven het circus van de openbaarheid. Aan haar populariteit heeft dat niets afgedaan. Integendeel. Zemfira’s enigma heeft haar alleen maar onaanraakbaarder, ongenaakbaarder en serener gemaakt. Precies zoals die maagd uit Orléans, waar ze veel meer nog dan Mila Jovović uit de film van Luc Besson, de perfecte typecasting voor zou zijn geweest.

Natuurlijk is er ook de nodige bravoure in het spel. De épquipe van Club Petrol heeft het nooit eerder meegemaakt: niemand van de technici die bij de soundcheck aanwezig mocht zijn. En tijdens het concert een ploeg aan schorriemorrie, artistieke KGB-agenten met spierballen en vierkante schouders, die iedereen met een camera of GSM die foto’s maakt, het ziekenhuis in dreigen te slaan. Concertorganisator Alexander Solovov vat het sportief op. In het autoritaire Rusland, waar Zemfira populairder is dan Madonna in het Westen, en stadionconcerten de norm zijn, is zo’n ordemacht noodzakelijk om zaken in de hand te kunnen houden. Of het ook niet getuigt van een wat onvolwassen houding ten opzichte van de vergaarde roem? “Natuurlijk heeft het ook te maken met compensatiedrang”, aldus Alexander. “Ten diepste is Zemfira, hoe populair ook, een uiterst onzekere vrouw.”

Zemfira door Ernest Potters

Zemfira door Ernest Potters

Het publiek, ook in Club Petrol, lijkt daar allerminst om te malen. Er wordt twintig minuten lang geklapt om een toegift, die uiteindelijk dan toch komt met het prachtige nummer ‘Khochesh’ (Хочешь?) “Wil je dat we onder zeil gaan op volle zee? Wil je mijn nieuwste muziek horen, mijn lief? Wil je dat ik je buren om het leven breng, die je uit je slaap houden?” Met haar smekende, geloken Tataarse ogen die de bewerkelijking schijnen van de hoofdpersone uit Nabokov’s roman Masjenka, zingt ze haar publiek toe: “Vergeef me mijn liefde… Ik maak je kapot omdat ik van je houd.” Het publiek huivert en zingt met haar mee. Eenvoudige woorden, die ontregelende zinnen vormen. “Jij hebt Aids, maar we zullen zingend sterven!” Duizenden landgenoten die het luidkeels meezingen. Tot zoiets is alleen de Russische  ziel in staat.

Gezien: Zemfira. Concert in Club  Petro/AS-Art, Antwerpen

Dinsdagavond 29 november, 20u – 22u30

*

Zie zeker ook deze wat schokkerige opnamen van het nummer “Binnen in mij” ; het elegisch gezongen zelfportret van de zangeres, dat sinds 2009 circuleert op Youtube:

Vo Mne (Во Мне)

Сон
Странный сон
Я вижу отражение себя

Столько лет
Во мне
Все слова

Во мне
Тишина

Снова дождь
Стучит свои признания луне

Этот дождь
Наверное не знает обо мне

Во мне
Корабли
Во мне
Города
Во мне
Вся любовь
Во мне
Все что есть.

*

Inside of me

Sleep, strange sleep

I’m watching my reflection

For the many years

Inside of me formed craters

filled with muddy rain; drops

that tapped their declarations

of love from high above

against the surface of my crane

howls of wolves crying to the moon

Inside of me

tall ships have sailed

Inside of me

large towns were built

Inside of me

green gardens grew

But now, while longings last

and pain outlasts my love

Inside of me

the house is empty

Inside of me

lives nobody

*

(translation based on the original score: SvD 2011)

Plaats een reactie

Nog geen reacties

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s