“Vreet m’n kop op!”

We gaan op bezoek bij filmregisseur David Matevossian, in een wat hoger gelegen maar nog altijd stofffige wijk van de Armeense hoofdstad Yerevan die niet ver van het genocide museum is gelegen. Het stenen huis is ruim, maar onaf op tal van plekken. Zoals de meeste huizen hier. Gebouwd wordt er wanneer er eindelijk weer wat geld binnenkomt van vrienden uit de diaspora. En dat is, helaas, zelden. Echtgenote Tina en haar moeder zijn in de keuken druk bezig met gebak, taart en fruitschalen.

Regisseur David Matevossian bij een creatie van Arlette van Laar voor YWBC2012

Er sluipt een Armeense kat door het huis, Pitchy. Een witte langharige poes, met nobele lichtgele vlagen die haar golvende vacht doorkruisen. Het specifieke van dit soort Armeense katten, is dat ze niet bang zijn voor water. Hun oorsprong zijn de meren van Van en Sevan en de beken daartussen, waarin ze gedurende de evolutie geleerd hebben om vis te vangen. Waardoor hun afkeer van water werd overwonnen. Door het huis loopt ook een Armeense bergherder die Bob heet. Een lieflijk kalf van een beest, dat de gewoonte heeft omhoog te springen als een basketbalspeler die punten wil scoren. David vertelt smakelijk over hun bejaarde West-Armeense buurvrouw, die bijgelovig is, en angst heeft voor Bob die kan huilen als een wolf. Ze past een toverformule toe, die ze nog van haar grootmoeder heeft geleerd, een dametje dat de genocide van 1915 heeft overleefd. Pas als ze roept: “Vreet m’n kop op! Vreet m’n kop op!’’, dan worden de vraatzuchtige krachten van de herdershond bezworen. En stopt Bob met zijn door merg en been gaande wolvengehuil.

SvD in Yerevan, april 2012. Foto van Arlette van Laar

Na een aantal succevolle animatiefilms, probeert David Matevossian al jaren om zijn speelfilm Alpine Violett gedraaid te krijgen. Het scenario voor dit project, dat hijzelf schreef, won verschillende internationale stimuleringsprijzen. Dit zorgde voor wat startkapitaal, dat onverhoeds geconfisceerd is door het Ministerie van Cultuur met de belofte dat het in later stadium gebruikt zou worden voor het maken van de film.

Aan tafel vertelt David Matevossian ons een indrukwekkend en triest verhaal over de toestand van zijn land. Een van de grootste problemen, aldus David, die veranderingen ten goede in de weg staat, is het feit dat Armenië  er maar niet in slaagt zich van zijn clan-mentaliteit te ontdoen. “De dorpsgeest van de oude stempel is er niet uit te krijgen. Er bestaat in Armenië geen werkzaam systeem dat ons land laat functioneren zoals het behoeft.”

Probleem is verder dat vrijwel alle getalenteerde Armenië rs in het buitenland een heenkomen hebben gezocht “Wat in Armenië  aan residu achterblijft, is zelden veel soeps. De minister van cultuur, Hasmik Poghosyan, zei onlangs in een vlaag van woede: ‘Er komt een moment dat we ons moeten afvragen of er in dit land nog wel genoeg mentaal gezonde mensen over zijn om van een cultuur te kunnen spreken.  Ik ben minister van een steeds fictiever wordend departement.’”

Veel van de clanhoofden en hun achterban – de zogenaamde oligarchen – hebben in 1991 en de jaren daarna volop van het momentum geprofiteerd om zaken te doen. Vastgoedproleten allerhande hebben Yerevan volgeplant met de meest wanstaltige bouwsels van abominabele kwaliteit en afzichtelijke esthetiek. De oorspronkelijke bewoners zijn massaal op straat gesodemieterd, zonder een fatsoenlijke compensatieregeling. Alles van waarde is doorverkocht aan de Russen. Het hele land is in tien jaar tijd in de uitverkoop gedaan. Feitelijk zijn Armeniërs nauwelijks nog de eigenaren van hun eigen natie.

Na die eerste kapitalisatiegolf van de jaren negentig, kwam de stagnering. Het snelle geld was verdiend, de boel liep vast. Armenië  is nu straatarm, de bewoners leven grotendeels van de giften van familieleden die in het buitenland verblijven. “We zijn bedelaars geworden”, zegt David, “het is te gênant voor woorden.”

De zus van David, Soghir Matevossian, is hoofdredactrice van “De Vierde Macht” (Chorrord Ishkhanutyan, in het Armeens). Een van de weinige, zo niet het enige, dagblad van Armenië  dat ongezouden kritiek durft te geven op het beleid van de regering en de clans van de machthebbers. Het blad wordt gehaat door de huidige potentaten, en geregeld wordt Davids zus gearresteerd, voor het gerecht gesleept en geintimideerd. Bij de demonstraties van maart 2008, toen er acht demonstranten werden doodgeschoten, werd ze – hier zijn videobeelden van – op uiterst hardhandige wijze door een zwaargewapende cohorte militaire politiemannen, aan haar haren uit het kantoor van haar krant gesleurd, en in een arrestantenwagen gesmeten. Er zijn al aanslagen op Soghir gepleegd. En ook op David. In 2007 hebben lieden van de geheime dienst  de remkabels van zijn auto doorgeknipt. David is er met kleerscheuren vanaf gekomen, nadat hij zijn op hol geslagen Opel tegen een stellage op een berghelling tot stilstand had weten te brengen.

Na het dessert maken we een wandeling door de stad, met Bob de Armeense herdershond strak aan een lijn. We doorkruisen het park rond de Katchaturian-opera, waar een gigantisch podium staat opgesteld ter gelegenheid van de openingsceremonie voor Yerevan Wereldboekenhoofdstad 2012. Andrea Bocelli is er bezig met een soundcheck. Terwijl de blinde tenor “Nessun dorma” inzet uit de opera Turandot, begint Bob luid te blaffen. Uit het publiek stapt een oud, verrimpeld besje naar voren – dat slist: “Vreet m’n kop op! Vreet m’n kop op!” En zowaar, Bob houdt z’n trouwe lobbesachtige herderskop. De tenor zingt onverstoord verder.

Serge van Duijnhoven, 21 april 2012

Yerevan, Armenië

Lees verder op https://sergevanduijnhoven.wordpress.com/2012/04/13/het-kerkhof-van-het-alfabet/

Serge van Duijnhoven (Oss, 1970) is schrijver, dichter, historicus en tevens frontman van de band Dichters Dansen Niet. In Yerevan is hij writer-in-residence en werkt hij voor deBuren aan een citybook.

 

 

 

Plaats een reactie

Nog geen reacties

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s